De milities van Rio de Janeiro
De milities in Rio de Janeiro zijn gewapende groeperingen, vaak bestaande uit (ex-)politieagenten, brandweerlieden en gevangenispersoneel, die wijken controleren en zich financieren via afpersing, illegale nutsvoorzieningen en vastgoed. Ze worden onderscheiden van drugsgroeperingen zoals het Comando Vermelho (CV) en PCC, maar opereren eveneens als georganiseerde criminele netwerken met politieke invloed.
Samenstelling: Voornamelijk actieve en gepensioneerde veiligheidsagenten (militaire politie, burgerpolitie, gevangenissen), soms aangevuld met lokale bewakers en criminelen.
Werkwijze: Ze “beschermen” buurten tegen drugsgroepen, maar leggen bewoners en ondernemers verplichte “veiligheidsbijdragen” op, controleren gas/internet/tv, en beheersen lokaal vastgoed en transport.
Politieke verwevenheid: Door hun positie in wijken en contacten in de veiligheidssector hebben milities jarenlang kandidaten gesteund, campagnes gefinancierd en via emendas parlamentares (parlementaire toewijzingen) geldkanalen opgebouwd.
Verscheidene Braziliaanse media en onderzoeken beschrijven langdurige banden tussen de familie Bolsonaro (vooral senator Flávio Bolsonaro, zoon van Jair) en figuren uit de milities in Rio.
Belangrijke gevallen en namen die regelmatig terugkomen:
Adriano da Nóbrega (“Capitão Adriano”)
Ex-BOPE-agent, door het Openbaar Ministerie geïdentificeerd als leider van de militiesgroep “Escritório do Crime” in Rio das Pedras.
Jair en Flávio Bolsonaro bezochten hem in 2005 in de gevangenis.
Flávio condecorerde hem (onder meer met de Medalha Tiradentes) en employeerde familieleden van Nóbrega in zijn parlementaire kantoor.
Robson Calixto (“Peixe”)
Miliciano veroordeeld voor betrokkenheid bij de moord op Marielle Franco en Anderson Gomes.
In 2023 zou een medewerkster van Flávio Bolsonaro via berichten bijna R$ 200.000 aan parlementaire middelen hebben onderhandeld voor een project op verzoek van “Peixe”.
Ronnie Lessa en Élcio de Queiroz
Verdachten/veroordeelden in de moord op Marielle Franco; beiden worden in onderzoeken en reportages in verband gebracht met milities en met de omgeving van de Bolsonaros.
Andere PM’s en milicianos
Flávio heeft meerdere politiemannen met ernstige beschuldigingen geëerd en in sommige gevallen personeelsleden met banden met milities in dienst genomen.
Waarom wordt dit als problematisch gezien?
Criminele structuur + staatsmacht: Milities combineren gewapende controle met kennis van politieprocedures en netwerken binnen de staat, wat ze moeilijk te bestrijden maakt.
Politieke bescherming: Door steun aan kandidaten en posities in parlementen en uitvoerende organen kunnen milities wetshandhaving beïnvloeden en onderzoeken dwarsbomen.
Geweld en straffeloosheid: Milities worden gelinkt aan executies, verdwijningen, marteling en de moord op Marielle Franco; veel zaken blijven onopgelost of worden politiek geblokkeerd.
Context: Bolsonaro’s houding tegenover “doodseskaders” en milities
Jair Bolsonaro heeft zich in het verleden herhaaldelijk uitgesproken voor harde, gewapende oplossingen voor criminaliteit en sprak in 2003 in het Congres zelfs positief over “doodseskaders” als oplossing voor de veiligheidscrisis in Rio. Analisten noemen de link met milities daarom niet alleen persoonlijk (via contacten), maar ook ideologisch: een visie waarin extra-judiciële geweld en “orde door bewapende groepen” als legitiem worden gezien.